Akcja "Powrót do domu": Zapamiętamy tę solidarność

Od dziesięcioleci nie było na Mazowszu większego kataklizmu. Akcja ratownicza była dramatyczna, a podejmowane decyzje ryzykowne. Ale udało się. Pradolina Wisły uratowana. A teraz? Trzeba połatać wały. I pomóc powodzianom w jak najszybszym powrocie do domów

W wielkim skrócie takie wnioski płyną z piątkowej konferencji w płockim starostwie. Z dziennikarzami spotkali się m.in. wicewojewoda Dariusz Piątek, marszałek województwa Adam Struzik, starosta płocki Michał Boszko i szef mazowieckiej straży pożarnej Gustaw Mikołajczyk. Odpowiadali na pytania. Ich odpowiedzi ułożyły się w podsumowanie tygodniowej walki Mazowsza z wielką wodą.

Dlaczego Wisła przerwała wał w Świniarach?

- - dr Kazimierz Mosiej, specjalista w dziedzinie hydrologii

- Podstawowa sprawa - cała dolina iłowsko-dobrzykowska była w zasadzie dobrze zabezpieczona przed powodzią. Po wielkim kataklizmie z roku 1982 zapadła decyzja, by zrobić wszystko, by dolinę chronić. Zmodernizować istniejące już wały, zbudować nowe, dodać zbiorniki retencyjne, przepompownie. Ten cały system powstał niecałe 30 lat temu i do tej pory działał bez większych zarzutów.

Co w takim razie stało się w Świniarach? Dotarliśmy do człowieka, który widział, co dzieje się z wałem dosłownie na chwilę przed katastrofą. Wzywał nawet straż pożarną, pokazywał nam połączenie w swoim telefonie, była godz. 8.58. Widział wyraźnie, że między koroną wału a jego tzw. ławą po stronie odpowietrznej (nie od rzeki) powstało wybrzuszenie. Woda wdzierała się do wału, wymywając wypełniający go humus, darń. A potem w błyskawicznym tempie go przerwała.

Co istotne - pół godziny wcześniej w tym miejscu wał patrolowali pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Melioracji i Urządzeń Wodnych. I nic podejrzanego nie zauważyli.

Pozostaje pytanie - skąd to wybrzuszenie. Odpowiedź może być tylko jedna - to niewątpliwie sprawka ryjących zwierząt, lisów lub, co bardziej prawdopodobne, bobrów. Już od dobrych kilku lat zbieram dokumentację działalności tych zwierząt na wałach. Sam widziałem, że potrafią zrobić jamę, w której spokojnie mógłby się zmieścić człowiek. Mają niestety zwyczaj, że wykopują jamy w wałach, zaczynają poniżej linii wody, by swe właściwie legowisko urządzić już w środku, powyżej rzeki. Właśnie tak musiało być w Świniarach.

Jak przebiegała akcja ratownicza?

- - Michał Boszko, starosta płocki

- Wisła przerwała wał ok. godz. 9. Od razu ruszyliśmy z akcją informacyjną o zagrożeniu. Bardzo pomogli nam księża, którzy z ambon ostrzegali ludzi. Były przecież Zielone Świątki, w Dobrzykowie trwał odpust, w kościołach były uroczyste msze. Ludziom ciężko było przyjąć do wiadomości, że idzie na nich woda. Nie wierzyli, że zaleje ich domy, dlatego nie spieszyli się z ewakuacją. Najtrudniejszym dniem kataklizmu był poniedziałek, kiedy najwięcej mieszkańców gminy Słubice i Gąbin zdecydowało się uciekać.

Na miejscu działał sztab kryzysowy z wojewodą Jackiem Kozłowskim na czele. Marszałek Adam Struzik sprowadził natychmiast specjalistów od budowy wałów i zabezpieczeń przeciwpowodziowych. Mieliśmy ogromne wsparcie wojska, policji, straży pożarnej, służb miejscowych i tych, które zjechały pod Płock z całego kraju. Mieliśmy sprzęt: helikoptery wojskowe, amfibie, wozy bojowe, łodzie. I ogromne zaangażowanie wszystkich mieszkańców.

Efekt jest taki, że falę udało się zatrzymać. Nikt nie zginął.

- - Adam Struzik, marszałek województwa

- Był to największy kataklizm, jaki dotknął mieszkańców Mazowsza w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Najbardziej poszkodowane gminy to Gąbin i Słubice, ale woda wyrządziła przecież szkody w okolicach Lipna, Zwolenia, Garwolina, Kozienic, Nowego Dworu Mazowieckiego, zagrażała Warszawie. I gdyby nie zaangażowanie wszystkich - władz województwa, samorządów, mieszkańców, tragedia miałaby o wiele większy wymiar. Woda zalałaby całą pradolinę Wisły, prawdopodobnie aż po Nowy Duninów. Dlatego na zawsze zapamiętam tę niezwykłą solidarność, zaangażowanie. Moment, w którym około tysiąca ludzi budowało wały w Dobrzykowe, a Ryszard Bednarski, operator koparki, narażając swoje życie, w innym miejscu rozkopywał wał tak, by woda, która wylała się w Świniarach, mogła wrócić na swoje miejsce. To był jeden front - administracji i obywateli.

- - Gustaw Mikołajczyk, szef mazowieckiej straży pożarnej

- To była bardzo trudna akcja. Nie planowaliśmy jej w Dobrzykowie, nastawialiśmy się raczej na Jordanów, gdzie błyskawicznie powstała położona w poprzek drogi przegroda. I udało się. Z dwóch powodów. Po pierwsze - nigdy jeszcze nie widziałem tak dużego zaangażowania ludzi, którzy oddali temu dziełu całe serce. Pamiętam, kiedy przy wale w Dobrzykowie zjawiały się wciąż nowe ciężarówki z piaskiem, nikt nie pytał - ile jeszcze ich trzeba, czy będą z tego jakieś pieniądze. Wszyscy brali się do pracy.

Druga sprawa - mieliśmy fachowców, którzy podpowiedzieli nam, co zrobić. Bez nich nie zatrzymalibyśmy tej wody. Stanisław Maciejewski, dyrektor płockiego oddziału Wojewódzkiego Zarządu Urządzeń Wodnych i Melioracji, dr Kazimierz Mosiej, inżynier Janusz Czartoryjski, projektant wałów - ci ludzie zaprezentowali wyższą szkołę jazdy w zarządzaniu wodą. To oni podjęli ryzykowną decyzję - trzeba przekopać wał, odprowadzić wodę, zrównoważyć przepływ. Ukłony.

Jak w tym momencie wygląda sytuacja na zalanych terenach?

- - Gustaw Mikołajczyk

- Teraz woda będzie spadała wolniej niż przez ostatnich kilka dni. I wciąż nie jest do końca bezpiecznie, wciąż istnieje zagrożenie powodziowe, a akcja ratownicza trwa. Dla mnie zakończy się wtedy, gdy odbuduje się wał w Dobrzykowie.